Thực trạng vận dụng mô hình giáo dục STEAM của giáo viên trong dạy học môn Lịch sử và Địa lí ở trường trung học cơ sở tại tỉnh Sơn La

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, giáo dục Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ tiếp cận truyền thụ tri thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã cụ thể hóa định hướng này thông qua việc đổi mới phương pháp dạy học tích hợp và gắn liền với thực tiễn (Bộ GD-ĐT, 2018). Trong đó, mô hình giáo dục STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, and Mathematics) được xem là giải pháp tối ưu nhằm thúc đẩy tính thực hành, liên ngành và tư duy sáng tạo cho HS (Yakman và Lee, 2012). Sự xuất hiện của môn Lịch sử và Địa lí (LS&ĐL) ở cấp THCS là minh chứng điển hình cho xu hướng tích hợp. Việc vận dụng mô hình giáo dục STEAM trong môn học này không chỉ giúp HS hiểu sâu sắc mối quan hệ biện chứng giữa con người và môi trường sống mà còn rèn luyện các kĩ năng thiết kế hệ thống và tư duy phản biện. Tuy nhiên, việc chuyển đổi từ mô hình đơn môn sang tích hợp STEAM trong lĩnh vực khoa học xã hội (KHXH) vẫn đang là thách thức lớn đối với đội ngũ GV. Thực tế triển khai tại các khu vực có điều kiện KT-XH đặc thù như tỉnh Sơn La đang bộc lộ nhiều rào cản mang tính hệ thống. Là một tỉnh miền núi phía Bắc với địa hình chia cắt và tỉ lệ HS dân tộc thiểu số cao, việc áp dụng STEAM đòi hỏi sự nỗ lực tự thân rất lớn từ đội ngũ GV. Trong khi các nghiên cứu quốc tế của Gavari-Starkie và cộng sự (2024), Jones (2025), Espinosa-Gutiérrez và cộng sự (2025) khẳng định môi trường nông thôn và các giá trị văn hóa, tài nguyên bản địa là không gian lí tưởng cho STEAM nhờ tính kết nối thực tiễn cao và khả năng khơi gợi sự sáng tạo thông qua các “phòng thí nghiệm tự nhiên” thì tại Sơn La năng lực chuyên môn và nhận thức của GV về mô hình này vẫn còn là một “ần số” cần giải mã. Qua tổng quan tình hình nghiên cứu, có thể nhận diện một “khoảng trống” tri thức rõ rệt. Phần lớn các công trình về STEAM hiện nay tập trung vào khối các môn Khoa học tự nhiên hoặc Công nghệ (Shernoff và cộng sự, 2017). Tại Việt Nam, dù đã có những nền móng lí luận bước đầu (Nguyễn Thị Nga và cộng sự, 2018; Hoàng Thị Tuyết, 2023) nhưng đa phần chỉ dừng lại ở mức độ đề xuất quy trình hoặc thử nghiệm quy mô hẹp. Các nghiên cứu này chưa cung cấp