Đánh giá lại lý thuyết về các yếu tố quyết định tăng trưởng kinh tế

Các mô hình tăng trưởng nội sinh đã đánh dấu một bước tiến quan trọng khi đặt tri thức và đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm của tăng trưởng và thịnh vượng dài hạn. Tuy nhiên, những mô hình này thường bỏ qua những điều kiện thể chế và xã hội, trong đó đổi mới được tạo ra, lan tỏa và chuyển hóa thành các lợi ích kinh tế trên diện rộng. Ngày nay, tăng trưởng kinh tế không còn diễn ra như một quá trình liền mạch mà phải đối mặt với nhiều lực cản như tính dễ tổn thương của các mạng lưới sản xuất, sự suy giảm năng lực sản xuất, cũng như sự suy yếu của vốn xã hội và văn hóa. Cuộc tranh luận về chính sách công nghiệp có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, không chỉ hướng tới chủ nghĩa bảo hộ mà là tái thiết các liên kết kinh tế - xã hội nhằm nâng cao năng suất và phát triển toàn diện con người. Các mô hình tăng trưởng nội sinh chưa đủ để giải thích thế giới hiện nay do chúng bỏ qua các yếu tố xã hội như nguồn cung lao động, quá trình hình thành gia đình và khả năng tái tạo dân số, vốn thường chỉ được đưa vào mô hình như những “điều kiện nền” thay vì là đối tượng phân tích chính. Trong nền kinh tế Mỹ hiện đại, các yếu tố này ngày càng có sự biến thiên lớn giữa các địa phương và các nhóm dân cư, đồng thời đóng vai trò quan trọng đối với việc liệu các ý tưởng có thể chuyển hóa thành những thành quả tăng năng suất trên diện rộng hay không. Các nhà sử học kinh tế từ lâu đã cho rằng, phần dư chưa giải thích được trong hạch toán tăng trưởng nhiều khả năng phản ánh ảnh hưởng của các yếu tố xã hội chưa được đo lường. Mặc dù các mô hình tăng trưởng nội sinh đã có những tiến bộ, song chúng vẫn giả định một môi trường xã hội ổn định và các mạng lưới sản xuất cố định, đồng thời chỉ xem vốn xã hội là yếu tố bổ trợ. Trong kinh tế học, những yếu tố bị bỏ sót này thường được gọi là “các biến trạng thái trống”, dẫn đến các mô hình chỉ tập trung vào R&D và vốn vật chất, trong khi nhiều yếu tố quyết định việc chuyển hóa ý tưởng thành sản lượng vẫn nằm ngoài phạm vi phân tích