Tương quan lưu lượng Kratie - Tân Châu và Châu Đốc hàm ý cơ chế điều tiết tự nhiên của hồ Tonle Sap

Nghiên cứu sử dụng chuỗi lưu lượng trung bình tháng giai đoạn 1980-2024 tại ba trạm Kratie, Tân Châu và Châu Đốc để phân tích mức độ liên kết thủy văn thượng - hạ lưu trên trục sông Mekong - Tiền - Hậu và những thay đổi trước/sau năm 2010. Dữ liệu được xử lý bằng hồi quy tuyến tính theo tháng giữa QKratie và QTân Châu, QChâu Đốc, Q(Tân Châu+Châu Đốc), kết hợp phân tích hệ số hồi quy (a), hệ số xác định (R²), so sánh hai giai đoạn 1980-2009 và 2010-2024, đồng thời kiểm định xu thế bằng Mann-Kendall và ước lượng độ dốc Theil-Sen cho lưu lượng mùa kiệt. Kết quả cho thấy trong mùa lũ, hệ số a thường đạt 0,85-0,90 với R² > 0,9, thể hiện mối liên kết rất chặt chẽ giữa Kratie và hai trạm đầu nguồn ĐBSCL; trong mùa kiệt, a chỉ còn khoảng 0,60-0,75 và R² khoảng 0,65-0,75, phản ánh vai trò bổ sung dòng nền của vùng ngập lũ Campuchia và hệ thống Mekong - Tonle Sap. So sánh hai giai đoạn cho thấy a và R² của các quan hệ Kratie-Tân Châu, Kratie-Châu Đốc và Kratie-(Tân Châu+Châu Đốc) đều giảm trung bình 10-12% sau năm 2010, trong khi lưu lượng mùa kiệt tại cả ba trạm giảm khoảng 16-20% với xu thế giảm có ý nghĩa thống kê. Những thay đổi này phù hợp với bối cảnh gia tăng điều tiết hồ chứa thượng nguồn và biến đổi điều kiện thủy văn vùng ngập lũ, làm suy yếu kết nối thượng - hạ lưu, giảm khả năng duy trì dòng nền mùa khô và gia tăng rủi ro hạn hán, xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long