Diệp hạ châu (phyllanthus amarus): hoạt chất và tác dụng trên một số bệnh lý thường gặp

Tóm tắt hoạt chất chính và cơ chế tác dụng của diệp hạ châu (Phyllanthus amarus), đồng thời tổng hợp bằng chứng về tác dụng trên bệnh gan, rối loạn chuyển hóa và bệnh thận – tiết niệu. Phương pháp: Tổng quan tường thuật có cấu trúc trên các cơ sở dữ liệu quốc tế và một số tạp chí y học Việt Nam đến 30/11/2025. Chọn nghiên cứu xác định rõ loài hoặc phân tích riêng cho P. amarus, có mô tả chế phẩm/can thiệp và tiêu chí đánh giá. Bằng chứng được phân tầng thành in vitro, động vật và người. Kết quả: P. amarus chứa lignan, polyphenol, flavonoid, tannin và acid phenolic; có hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm, điều hòa miễn dịch, bảo vệ gan và thận. Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy tác dụng khá nhất quán trên đích liên quan HBV, tổn thương gan do độc chất, kháng insulin, rối loạn lipid và lắng đọng calci oxalat. Bằng chứng trên người còn ít và không đồng nhất. Một thử nghiệm năm 1988 ghi nhận tỷ lệ mất HBsAg cao, nhưng các nghiên cứu sau không lặp lại được. Các tổng quan hệ thống đánh giá mức tin cậy bằng chứng thấp do nguy cơ sai lệch cao, trộn nhiều loài Phyllanthus và thiếu chuẩn hóa chế phẩm. Dữ liệu dung nạp ngắn hạn nhìn chung chấp nhận được, nhưng an toàn dài hạn và tương tác thuốc dược liệu còn chưa rõ. Kết luận: P. amarus hiện chỉ nên xem là dược liệu hỗ trợ, không thay thế điều trị chuẩn. Cần thêm các thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi với chế phẩm chuẩn hóa để xác định rõ hiệu quả và độ an toàn.