Bàn về quyền được thông tin đầy đủ, kịp thời của người chưa thành niên bị buộc tội trong tố tụng hình sự Việt Nam

Một hoạt động mà các nước trên toàn cầu đang nỗ lực thực hiện là tìm mọi cách bảo đảm hệ thống tư pháp người chưa thành niên tuân thủ theo đúng luật quốc tế về quyền con người [1]. Bởi lẽ, việc bắt giữ và tạm giam đều dẫn đến việc tước đoạt tự do của cá nhân và có thể ảnh hưởng đến nhiều quyền cơ bản của con người [2]. Đối với người chưa thành niên (NCTN) bị buộc tội, theo cách tiếp cận của Luật Tư pháp người chưa thành niên (năm 2024, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, tại khoản 2 Điều 3 ghi nhận như sau: “Gồm người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi”. Đây được xem như nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội nên cần được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt, nhất là trong hoạt động tư pháp hình sự [3]. Vì thế, pháp luật tố tụng hình sự cần thiết lập những quy định để đảm bảo quyền cho những cá nhân này, trong đó, đảm bảo quyền được thông tin đầy đủ, kịp thời của NCTN bị buộc tội trong hoạt động tố tụng là một yêu cầu tất yếu khách quan và cần thiết. Đối với NCTN bị buộc tội, khi họ được đảm bảo những quyền này trong quá trình tố tụng thì họ sẽ nắm rõ những thông tin cần thiết của quy trình tố tụng, giúp họ hiểu rõ hơn điều gì sẽ xảy ra với mình. Quyền được thông tin đầy đủ, kịp thời của NCTN bị buộc tội cũng đã được quy định ở một số văn kiện quốc tế khác nhau. Chẳng hạn như trong điểm a khoản 3 Điều 14 Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị đã có quy định rằng trong quá trình xét xử về một tội hình sự, mọi người đều có quyền được hưởng một cách đầy đủ và hoàn toàn bình đẳng những bảo đảm tối thiểu, trong đó bao gồm:“Được thông báo không chậm trễ và chi tiết bằng một ngôn ngữ mà người đó hiểu về bản chất và lý do buộc tội mình”. Trong Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em năm 1989 cũng đã có đề cập đến quyền này tại điểm i khoản 2 Điều 40 như sau: “Được thông báo nhanh chóng và trực tiếp về lời buộc tội và nếu thích hợp, được thông báo qua cha mẹ hay người giám hộ hợp pháp của mình, được trợ giúp về mặt pháp lý hoặc những trợ giúp thích hợp khác để chuẩn bị và trình bày lời bào chữa của mình”. Các quy tắc tiêu chuẩn tối thiểu của Liên Hợp Quốc về hoạt động tư pháp đối với người vị thành niên năm 1985 tại Điều 7 về quyền của NCTN bị buộc tội cũng đã có quy định về quyền được thông báo về các cáo buộc. Qua đó cho thấy, pháp luật quốc tế ghi nhận quyền được thông tin của người bị buộc tội nói chung và NCTN bị buộc tội nói riêng như một bảo đảm tố tụng bắt buộc gắn với quá