Đặc điểm lâm sàng, X-quang và kết quả điều trị hoại tử xương hàm sau xạ trị ung thư vùng đầu mặt cổ

Đặt vấn đề: Hoại tử xương hàm do xạ trị là biến chứng nghiêm trọng ở bệnh nhân ung thư vùng đầu mặt cổ sau điều trị bức xạ, với tỷ lệ gặp khoảng 5–15%. Xương hàm trong vùng chiếu xạ bị hoại tử, lộ ra ngoài niêm mạc/da, kéo dài không lành và không liên quan đến u tái phát, thường ở hàm dưới, gây đau, nhiễm trùng mạn, khít hàm và giảm chất lượng sống người bệnh. Đối tượng, phương pháp: Nghiên cứu tiến cứu mô tả có can thiệp lâm sàng 25 bệnh nhân được chẩn đoán hoại tử xương hàm và điều trị tại Trung tâm Răng Hàm Mặt, Bệnh viện Trung ương Huế từ tháng 09/2023 đến 09/2025. Các bệnh nhân đều có tiền sử xạ trị ung thư đầu mặt cổ và được chẩn đoán hoại tử xương hàm do xạ trị theo tiêu chuẩn lâm sàng (xương hàm vùng đã xạ trị bị lộ và hoại tử kéo dài trên 3 tháng, loại trừ ung thư tái phát). Kết quả: Tuổi trung bình bệnh nhân 58 tuổi, nam giới chiếm 72%; ung thư nguyên phát thường gặp nhất là ung thư vòm họng. Phần lớn được chẩn đoán hoại tử xương hàm do xạ trị giai đoạn muộn, vị trí chủ yếu ở xương hàm dưới, đa số có triệu chứng đau kèm loét, lộ xương và lỗ rò; 100% trường hợp trên X-quang có tiêu xương nham nhở. Tất cả bệnh nhân được điều trị phẫu thuật; sau 6 tháng, kết quả tốt đạt 28%, khá 64%, kém 8%, có 28% bệnh nhân phải phẫu thuật lại. Kết luận: Hoại tử xương hàm do xạ trị chủ yếu gặp ở hàm dưới, với biểu hiện lâm sàng điển hình và diễn tiến mạn tính. Phẫu thuật loại bỏ xương hoại tử là phương pháp điều trị chính, cho kết quả tốt ở đa số trường hợp nếu được phát hiện và can thiệp sớm; cần lưu ý các yếu tố tiên lượng xấu như kỹ thuật xạ trị lạc hậu, vệ sinh răng miệng kém và bệnh kéo dài để có chiến lược dự phòng và điều trị tích cực, hạn chế tái phá